Türkiye’nin yaş meyve sebze ihracatı son 22 yılda yüzde 175’lik bir büyüme sergiledi. Büyümenin lokomotifi mandalina, geçen yıl 912 milyon dolarlık ihracat geliriyle narenciye pazarının yüzde 62’sini tek başına oluşturdu. Pernod Ricard Türkiye ise pazarın butik parçası Bodrum Mandalini’ni, dijital rotalar ve yan ürünlerle kültürel bir mirasa dönüştürmek istiyor. Peki, turizmin baskın olduğu bir coğrafyada küresel bir şirket, spesifik bir meyveyi alternatif deneyim ekonomisinin merkezine yerleştirebilir mi?
Pernod Ricard Türkiye’nin üç yıldır sürdürdüğü Bodrum Yeşili projesinin erken hasat buluşması için Bitez’deyim. Çam ağaçlarının çevrelediği açık alanda, yeşil halının üzerinde toplanan kalabalığa doğru ilerliyorum. Yerde üst üste dizilmiş siyah kasaların içinde erken hasat yeşil mandalinler duruyor. Altından geçtiğim “MandalinimİZ” yazılı yeşil tak dikkatimi çekiyor. Çam ağaçlarının arasına gerilmiş yeşil ampuller akşamüstü rüzgarıyla hafifçe sallanırken arkadaki büyük ekranda rotanın yeni yüzü tanıtılıyor.
Kurumsal bir yapının yerel mirası koruma çabası projenin temel felsefesini oluşturuyor.
“Üç yıl önce Bodrum Mandalini’nin korunmasına katkı sağlamak ve bu eşsiz değeri gelecek nesillere taşımak amacıyla bir yolculuğa çıktık,” diyor Pernod Ricard Afrika ve Ortadoğu CEO’su Selçuk Tümay.
Bodrum Mandalini’nin kültürel kimliğe evrilmesi kuşkusuz uzun soluklu planlama gerektiriyor. Peki, milyonlarca turisti ağırlayan bir destinasyonda, spesifik bir tarım mirası kendi alternatif deneyim ekonomisini nasıl inşa edebilir?
Makro veriler ışığında mikro kültür
Türkiye’nin narenciye ihracatı geçen yıl yüzde 41 artışla 1,4 milyar doları aşarken, işin merkezinde hacmi 944 bin tona ulaşan mandalina bulunuyor.
“Kendimize Bodrum Mandalini’ne nasıl daha fazla değer katabiliriz sorusunu sorduk.”
Sözleriyle başlangıç noktasını vurguluyor Selçuk Tümay.
Global pazarın standartlaşma talepleri, Bodrum Mandalini gibi özel kokulu türlerin yaşamsal alanını daraltabiliyor.
“Zaman içinde gördük ki mesele yalnızca meyveyi korumakla sınırlı kalmıyor, Bodrum’un kültürünü, hafızasını ve kimliğini de yaşatmak gerekiyor,” diyerek meselenin sosyolojik boyutuna değiniyor.
Esasen küresel vizyon ile yerel kalkınmanın uyumu, makro büyümenin yöresel değerleri yutmasına engel olmakla başlıyor.
Büyük ihracat rakamları, yöresel ürünlerin kimliğini betonlaşma ve kitle turizmi gibi dış etkenlerden korumak için her zaman yeterli bir kalkan olamıyor.
“Bu anlayışla Bir Dilim Bodrum Zamanı kampanyasını hayata geçirdik,” diyerek stratejilerinin ilk somut adımını hatırlatıyor Selçuk Tümay.
Tarımdan deneyim ekonomisine geçiş
Geçtiğimiz yıl başlayan kampanya serisi, projenin üçüncü yılında MandalinimİZ rotasıyla tarımı turizm ve gastronomiyle güçlü bir biçimde birleştiriyor.
“MandalinimİZ rotasıyla Bodrum’un farklı noktalarında, Bodrum Mandalinli lezzetlerin izini sürebileceğiz,” diyerek rotanın işlevini somutlaştırıyor Pernod Ricard Türkiye Hukuk, Kurumsal İletişim ve Dış İlişkiler Direktörü Zümrüt Yezdani Kedik.
Ziyaretçiler artık Bodrum’a geldiklerinde doğadan yerel yaşama uzanan, dijital altyapıyla desteklenmiş kültürel bir keşif yolculuğuna çıkabiliyor.
“Amacımız, bu eşsiz değeri hayatın içinde yaşatmak ve daha fazla insanın Bodrum Mandalini’nin hikâyesiyle buluşmasını sağlamak,” diyor.
Tüketiciler bu entegre rota sayesinde yöre halkının emeğine ve üretim kültürüne doğrudan tanıklık edebiliyor.
Deneyim ekonomisi, geleneksel tarıma kıyasla çok daha geniş, kapsayıcı ve kârlı bir ekosistem yaratma potansiyeli taşıyor.
“Bu sene gerçekleştirdiğimiz arama konferansının tüm paydaşlar için bazı çıktıları oldu,” diyerek dijital rotanın akademik altyapısına işaret ediyor Zümrüt Yezdani Kedik.
Şirket, rotanın tüm altyapı ve yatırımlarını üstlenerek yerel işletmelerin finansal risk almadan sisteme dahil olmasını sağlıyor.
Sürekli nakit akışı sağlayabilmek
Sürdürülebilir yerel kalkınmanın en temel şartı, üreticiye yıl boyunca devam eden düzenli gelir kaynağı sunabilmekten geçiyor.
“Rotanın içini mandalinli lezzetlerle doldurmak hepimizin sorumluluğunda,” tespitiyle genişlemenin altını çiziyor Zümrüt Yezdani Kedik.
Diğer türlerde bulunmayan aromasıyla temmuz ayında hasat edilmeye başlanan yeşil mandalin, modern kokteyllerden şef restoranlarının menülerine kadar çok geniş bir alanda kullanılıyor.
“Yerelden ulusala, ulusaldan globale ulaşan bir hikaye yaratmak istiyoruz.”
Sözleriyle projenin büyüme hedefine değiniyor.
Önceleri potansiyeli fark edilmeyen yeşil mandalin, bugün üreticinin nakit akışını yılbaşına kadar uzatan güçlü bir ekonomik enstrümana dönüşmüş.
Meyvenin kendisinin doğrudan tüketiminin ötesinde, kolonyadan lokuma, tatlıdan bisküviye kadar uzanan yaklaşık otuz farklı yan ürün mikro bir ekonomi inşa ediyor.
“Yerel değerlerin korunmasının aynı zamanda yeni iş birlikleri ve fırsatlar yaratacağına inanıyoruz,” diyerek ekosistemin pazar potansiyeline dikkat çekiyor Selçuk Tümay.
Oluşan yan sanayi, yerel üreticinin iklimsel risklere ve pazar dalgalanmalarına karşı finansal dayanıklılığını üst seviyeye çıkarıyor.
Güneş Bitez’deki ağaçların ardında kaybolurken çam ağaçlarının altındaki yeşil alandan ayrılıp rotanın başladığı kapıya yöneliyorum.