ABD/İsrail-İran savaşı başta Suudi Arabistan olmak üzere BAE, Katar ve diğer Körfez İş Birliği Örgütü üyelerinin Orta Asya’ya yatırımlarına büyük bir darbe indirdi.
Bu petrol ülkeleri doğrudan savaşa dahil olmadılar ancak enerji altyapılarına, limanlarına, havaalanlarına, turizm ve lojistik merkezlerine İran’ın saldırılarından olumsuz etkilendiler; ayrıca global petrol ve doğal gazın yaklaşık yüzde 20’si de Hürmüz Boğazı’ndan geçiyor.
Goldman Sachs, gerilimin sürmesi halinde Katar ve Kuveyt’in GSYİH’sinin yüzde 14, BAE’nin yüzde 5 ve Suudi Arabistan’ın GSYİH’sinin ise yüzde 3 oranlarında eksileceğini hesaplıyor.
Savaş mali tablo hakkında da yeniden düşünmeye zorladı. En az üç Körfez İş Birliği Örgütü üyesi ülke savaşın zararlarını telafi etmek ve ülke kalkınmasına öncelik vermek amacıyla sponsorluk harcamalarını, dış yatırımlarını geri çekti. Suudi Arabistan New York’taki Metropolitan Operası ve LIV Golf’la olan sponsorluk anlaşmalarını sonlandırdı ancak asıl sonuçlar yüksek gelirli ülkelerde imaj çalışmalarına yönelik harcamalarda değil Asya ve Afrika’da ulaştırma, enerji ve su projelerine yönelik yatırımlarda azalmayla görülecek.
Savaştan önce Körfez petrol devletleri ekonomilerini petrole bağımlı olmaktan uzaklaştırmak, uranyum, nadir toprak elementleri ve doğal gaz gibi kaynaklara aktarmak ve dolayısıyla jeopolitik etki alanlarını da genişletmek amacıyla özellikle Kazakistan, Özbekistan ve Türkmenistan’a 2025 yılı sonuna kadar toplamda 16,2 milyar dolar tutarında yatırım yaptılar.
Orta Asya ülkelerine Körfez yatırımları durursa potansiyel yatırımcılar Avrupa, ABD, Rusya, Japonya, Türkiye, Hindistan ya da Güney Kore olacak. En büyük kazanan da Çin olabilir. Çin Orta Asya’ya yaklaşık 89,3 milyar dolar yatırım yaptı. Körfez ülkeleriyle rekabet etmek zorunda kalmaması halinde Pekin bunu alanını daha da genişletecek bir fırsat olarak görebilir.
Hürmüz krizi aynı zamanda Körfez ülkelerinin kırılganlıklarını da ortaya koyduğundan karadan, Körfez dışı yollara olan ilgiyi de artırdı. Çin, doğal gaz üretimini artırmalar için Türkmenistan ve Özbekistan’a baskı yaparken, kriz Orta Asya-Çin Doğal Gaz Boru Hattı’nın (Line D) kapasitesinin artırılmasına yönelik müzakereleri de yeniden gündeme getirebilir. (Kaynak: oilprice.com)