İran savaşı, savaş ekonomisinde daha ucuz, kitlesel üretilen silahlara doğru bir dönüşüm olduğunu ortaya koyarken, askeri teçhizat hakkında yeniden düşünülmesi gerektiğini ortaya koyuyor.
ABD-İsrail’in askeri gücüne rağmen İran İslam Cumhuriyeti hala ciddi bir ekonomik fiziki zarar verebilecek yeterince savaşma gücüne sahip.
İran’ın Shahed dronle’larının üretim maliyeti yalnızca 20,000 – 50,000 dolar; bunları düşürebilmek için ABD ve müttefiklerinin her biri 4 milyon dolar olan PAC-3 füzelerini ya da 12 milyon dolar ila 15 milyon dolar maliyeti olan THAAD avcı uçaklarını kullanmaları gerekiyor.
Analistler, drone’ları avlama oranı yüzde 90 üzeri olsa bile, dengesiz maliyetin sorun yarattığına dikkat çekiyorlar. Bu tablo, aslında Rusya-Ukrayna savaşının başladığı günlerden beri geçerli.
Bu orantısız askeri teçhizat üretimi, Batı’nın tam isabetli savaş modelinin tam tersi. En ileri teknolojili savunma sistemlerini yeteri sayıda drone’la etkisiz hale getirmek mümkün.
Maliyetteki bu dengesizlik üretim ve tedarik zincirindeki aksamalarla daha kötü hale gelebiliyor. Örneğin, Ağustos 2023’ten beri yeni THAAD avcı uçakları teslim edilmedi ve bir sonraki teslimat da Nisan 2027’de.
Öte yandan, ABD, İran savaşı sırasında en pahalı cephaneliklerini hemen tüketti. Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi’ne göre, karadan karaya balistik füzelerin yüzde 45’i, THAAD avcı uçaklarının yüzde 50’si ve PAC-3 füzelerinin hemen hemen yarısı tükendi ve bunların yerine konulması için de bir ila dört yıl gerekiyor.
Cephane stoğunun azalması ise risk anlamına geliyor. Analistler, Çin gibi bir rakibe karşı savaşta kaybedilecek mühimmat miktarının İran savaşınınkine göre çok daha fazla olacağını belirtiyorlar. Savaştan önce envanterler zaten yetersizdi; mevcut stokların ABD’nin gelecekte olası bir krizdeki gücünü daha da sınırlayacağı belirtiliyor.
Bu yeni savaş ekonomisi, İkinci Dünya Savaşı sırasında Almanya’ya karşı Kızıl Ordu’nun sayısal avantajına dikkat çeken ve Joseph Stalin’e atfedilen şu sözü akla getiriyor: “Miktarın kendine ait bir niteliği vardır.”
Nitekim daha ucuz ve kitlesel üretim platformlarına yönelik çalışmalar başladı ve Anduril gibi savunma şirketleri de büyük ölçekli üretimi sağlayacak imalat inovasyonları ortaya koymaya başladılar.
Hatta ABD, İran savaşı sırasında Shaded drone’un birebir kopyasını da geliştirerek, kullandı. (Kaynak: Fortune.com)