Son zamanlarda ABD’nin borçları ve küresel hakimiyetindeki gerilemeyle ilgili yazılarıyla dikkat çeken Bridgewater Associates fonu kurucusu Ray Dalio, yeni bir uyarıda bulundu: ABD/İsrail ve İran arasındaki savaş Hürmüz Boğazı’nın kontrolüyle ilgili nihai karar anı olacak. Amerika’nın başı çektiği dünya düzeninin sürüp sürmeyeceğini belirleyecek.
Dalio, X’te yazdığı mesajında şöyle dedi: “Her şey Hürmüz Boğazı’nı kimin kontrol edeceğiyle ilgili. İran Boğaz’ı kontrol edip, buradan kimin geçebileceğine karar verirse, ABD savaşı kaybedecektir.”
Dalio, ABD’nin Hürmüz’deki potansiyel başarısızlığını İngiltere’nin 1956 yılında Süveyş Kanalı’nı kaybetmesine benzetti. Bu durum tarihçiler tarafından İngiliz İmparatorluğu’nun global emperyalizminin sonu olarak yorumlanmıştı. Dalio, 500 yıllık tarihte sürekli tekrarlanan bir duruma dikkat çekti: Yükselen güç kritik önemdeki ticaret yolunda hakim güce meydan okur ve hem para hem ittifaklar sonuçta kazanan ülkeye yönelir.
Dalio, Fortune dahil pek çok yerde sıklıkla dile getirdiği gibi, hakim güç yani dünyanın rezerv parasını elinde tutan ülke mali açıdan çok fazla açılırsa, zayıflar ve savaş üzerindeki hakimiyetini kaybeder. Ünlü yatırımcı, “Müttefiklerimizin ve kreditörlerimizin güvenlerini kaybettiğini, doların rezerv para statüsünü kaybettiğini, borç varlıklarımızın satıldığını, özellikle altına göre para birimimizin zayıfladığını görüyoruz” dedi.
Ray Dalio’nun mesajı, Hürmüz Boğazı’nı kimin kontrol ettiğine dair kargaşa yaşandığı bir sürece denk geliyor. Boğaz’dan halen küçük tonajlı gemiler geçse de, burası üç haftadır kapalı. Başkan Trump, geçen hafta sonu müttefiklerini Boğaz’ın açılması için askeri yardıma gelmemekle suçladı. Daha sonra fikrini değiştirdi ve Amerika’nın Hürmüz Boğazı’nda geçişin sağlanması için kimseye ihtiyaç duymadığını, dünyanın en güçlü ülkesi olduğunu söyledi. İran Dışişleri Bakanı Abbas Aragçi ise Hürmüz Boğazı’nın “açık olduğunu yalnızca düşmana kapalı olduğunu” söyledi.
Ray Dalio asıl sorunun motivasyonel asimetri olduğunu belirtiyor. İran devleti için bu savaş “ölüm kalım meselesi”. Ulusal onuru, devletin sisteminin sürekliliğini temsil ediyor. Amerikalılar için ise benzin fiyatları, ara seçimlerle ilgili. Dalio, “Savaşta, acıya dayanma gücü acı verme kapasitesinden çok daha önemlidir” diyerek sözlerine devam ediyor.
İran’ın stratejisi olabildiğinde acı verme süresini uzatıp, daha sonra tıpkı, Vietnam’da, Afganistan’da olduğu gibi Amerikalıların çekip gitmesini beklemek.
ABD yönetimi gücünü kanıtlayabilirse, yani İran’ı yenip Hürmüz Boğazı’nı tekrar trafiğe açabilirse, ABD’nin gücüne olan güveni tazeleyecek. Tersi olursa doların rezerv para birimi statüsü yok olacak ve bu da Amerikan hegemonyasına onarılamaz bir zarar verecek.
Öte yandan, Tahran yönetimi aynı zamanda Hürmüz Boğazı’nı dolar yerine yuan’la işlem yapan sınırlı sayıdaki petrol tankerine açacağını belirterek, petro doların egemenliğine meydan okudu. (Kaynak: Fortune.com)