Savaş yoluyla Hürmüz Boğazı’nı trafiğe açmayı başaramayan ABD, İran’a karşı ağır ekonomik yaptırımlara yöneldi; bu adeta tecrit politikası Tahran’la iş yapan ülkeleri hedef alıyor.
ABD, İran’ı küresel ekonomiden izole etmek için “ekonomik bir kıyamet günü” kampanyası başlattı; buna göre, Tahran’la iş yapan ülkelere cezalar uygulanacak.
Bu durum, aralarında Türkiye’nin de yer aldığı Tahran’ın belli başlı ticari ortaklarıyla Washington arasında gerilime neden olabilir.
İşte İran’ın belli başlı ticari ortakları:
Çin
Çin İran petrolünün bir numaralı alıcısı; İran petrolünün yaklaşık yüzde 90’ını Çin’e ihraç ediyor. Çin 2025 yılında İran’la 9,96 milyar dolar tutarında ikili ticaret hacmi bildirdi ancak buna, resmi kayıtlarda yer almayan İran’ın Çin’e kabaca 31,2 milyar dolarlık ham petrol ihracatı dahil değil.
Bağımsız Çin rafinerileri genellikle Malezya ya da Endonezya ham petrolü olarak etiketlenen ve dolar sistemi dışındaki aracıların girişimiyle satın alınan bu petrolü işliyorlar.
Pekin yönetimi ABD’nin son yaptırım kararına karşı çıkarak ekonomik baskının sorunu çözmeyeceğini belirtti. Çin mayıs ayında da yerli şirketlerine, İran petrol ticaretiyle bağlantılı beş rafineriye uygulanan ABD yaptırımlarını görmezden gelmeleri çağrısında bulunmuştu.
BAE
Basra Körfezi’nde BAE’den yalnızca 50 mil uzaklıktaki BAE uzun zamandır İran için önemli bir ticaret üssü.
Dünya Ticaret Örgütü’ne göre, ikili ticaret 2024 yılında yaklaşık 28 milyar dolara ulaştı. BAE aynı zamanda İran’ın üçüncü büyük ihracat destinasyonu; sevkiyatının yüzde 12’sini oluşturuyor ve toplamda 7 milyar dolar üzeri hasılat sağlıyor.
Ancak geçen hafta İran’ın BAE’ye iki balistik füze fırlatması üzerine BAE İran’la olan tüm ticari ve mali irtibatını kesti.
Türkiye
Türkiye’nin Tahran’la önemli ticari ilişkileri var; İran’dan doğal gaz ve işlenmiş gıdalar ithal ediyor.
Türkiye-İran ikili ticaret hacmi 2024 yılında 5,7 milyar dolara ulaştı. Ankara genellikle makine parçaları, kimyasal ve tarım ürünleri ihraç ederken, Tahran’dan da enerji ürünleri ithal ediyor.
Öte yandan, iki ülke arasında temmuz sonunda biten 25 yıllık doğal gaz tedarik anlaşması kapsamında, Türkiye’nin bu yılki İran’dan doğal gaz ithalatı artarken, İran’ın Türkiye’nin toplam doğal gaz ithalatı içindeki payı yüzde 18,6’ya yükseldi.
Irak
Elektrik ve doğal gazda İran’a bağımlı olan Irak, Tahran’la milyar dolarlık ticaret yapıyor.
İran Mart 2024’te, Irak’la yılda 17 milyar metreküp doğal gaz ihracatı öngören beş yıllık bir anlaşma imzaladı; İran’dan elektrik ithalatı ise 2023 yılında elektrik üretiminin yüzde 30’undan fazlasına ulaştı.
Irak İran’a elektrik üretiminde kullanılan doğal gaz için yılda yaklaşık 4-5 milyar dolar ödüyor. Ancak ABD’nin yeni İran yaptırımları Bağdat’ın İran enerjisiyle ilgili ödemelerini sekteye uğratabilir.
Hindistan
İran’ın belli başlı beş ticari ortağı arasında yer alan Hindistan’ın İran’la olan ikili ticareti Mart 2026’da sona eren mali yılda yaklaşık 1,6 milyar dolara geriledi; daha önceki yıllarda bu rakam yaklaşık 2,3 milyar dolardı.
Yeni Delhi İran’a pirinç, çay, şeker ve ilaç ihraç ederken, İran’dan da taze ve kuru meyve alıyor.
Hindistan yedi yıllık bir aradan sonra nisan ayında İran’dan ham petrol ithalatına başladı. Ancak Washington’un son tehditlerinin ardından bu tablonun nereye evrileceğini zaman gösterecek.