Petrol fiyatları yine yükselişte ancak altta yatan daha büyük bir sorun var.
Hürmüz Boğazı’nın kapanmasıyla petrol arz şoku olarak başlayan bir durum hızla yakıt arzı krizine evriliyor.
Rafineriler hem savaş hem de ihracat kısıtlamalarıyla karşı karşıya; bu durum, global ekonomi için yaşamsal olan ham petrolü benzin, uçak yakıtı ve diesel’e dönüştürme faaliyetlerini sınırlıyor.
Diesel varil fiyatı ilk defa pazartesi 102 dolara çıkarak, savaş öncesi seviyelerin üç katına ulaştı.
Yakıt arzının çok sınırlı olmasının nedeni dünyada dört rafineri merkezinden üçünün ciddi bir baskı altında olması.
Orta Doğu’daki rafinerilere İran savaşı sırasında saldırılar oldu. Ayrıca Hürmüz Boğazı da trafiğe kapandığından rafineriler açısından ciddi bir sıkıntı söz konusu.
Ancak sorun yalnızca İran savaşı da değil.
Önemli bir yakıt ihracatçısı olan Rusya’daki rafineriler Ukrayna’nın drone saldırıları nedeniyle tam kapasite çalışamıyor. Rusya’nın rafine kapasitesi yüzde 40 civarı azalmış durumda ve bu da dünyadaki rafineri kapasitesinin yaklaşık yüzde 3’üne denk geliyor.
Ayrıca önemli bir yakıt ihracatçısı olan Çin var. Pekin yönetimi petrol ithalatını azaltarak petrol varil fiyatlarının 150 dolara çıkmasını engelledi. Pekin aynı zamanda kendi yakıt ihracatını da sınırlayarak ülke içinde yakıt sıkıntısı olmasını önlemeye çalıştı.
Bu durumda da, sahadaki tek tam kapasiteli oyuncu Amerikan rafinerileri oldu. Amerika’daki rafineriler gerçekten de tarihsel rekor kar marjlarına imza attılar. Yüksek kar marjı, savaştan etkilenmeyen rafinerilerin para basması anlamına geliyor.
Ancak ABD’deki rafinerilerin de daha ne kadar süre tam kapasite çalışabilecekleri net değil. Kasırga mevsimi yaklaşıyor ve geçmişte Körfez’i vuran kasırgalarda rafinerilerin operasyonları kesintiye uğramıştı. Normalde, rafineriler sonbaharda talebin azalmasından yararlanarak, çalışmaları yavaşlatıp bakıma girerler.
Dünya ekonomisi için yaşamsal olan diesel yakıtı bu yıl halihazırda geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 48 daha pahalı.
Brown Üniversitesi Climate Solutions Lab’in araştırmasına göre, yüksek diesel fiyatları savaş başladığından beri ABD’li tüketicilere yaklaşık 40 milyar dolara mal oldu. (Kaynak: oilprice.com)