Geçen yıl yerli turist yollarda 555 milyar lira harcarken ortalama 7 gün konaklama yaptı. Sakarya’daki ortalama konaklama süresi 2 günün altında kaldı. Kültür Yolu Festivali kapsamında yeni lezzet rotaları oluşturuyor. Peki, milyarlarca liralık turizm pastasından daha yüksek pay almak, yöresel bir mutfağın gücüyle mümkün mü?
Sakarya’nın merkezinde, 1912’den beri ateşin hiç sönmediği o meşhur köftecinin önündeyim. Yukarıdaki mavi tabeladan sokağı süzen kurucusu Köfteci Mustafa, bu uzun lezzet serüveninin sessiz bir tanığı gibi… İçerden, ızgaraya değen etin ve kemik suyuna batırılmış ekmeğin kokusu süzülüyor sokağa. Camdaki küçük, şık etiket aslında neden burada olduğumu özetliyor: Kültür Yolu Festivali Lezzet Noktası.
Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansı (TGA) Genel Müdür Yardımcısı Dr. Elif Balcı Fisunoğlu ile Sakarya sokaklarında, 9. durağına ulaşan festivalin telaşı arasında sohbet ediyoruz. Niyetim, bir şehrin ekonomisinin tabaklarda nasıl yeniden oluşturulduğunu anlamak.
“Bir festivalle başlayan hikaye bugün 26 şehre yayıldı” diyor, Fisunoğlu.
2025 yılının turizm karnesindeki dikkat çekici verilere bakıyorum. Yurtiçinde 68 milyona varan seyahat ile yerli turist, yollarda 555 milyar liranın üzerinde harcama bırakmış. Geceleme süresi ise ortalama 7 gün olmuş.
Sakarya gibi geçiş güzergahlarındaki şehirlerde ise yerli turistin tesislerdeki kalış süresi 2 günün altında duruyor. Ziyaretçi geliyor, harcama yapıyor ama kalmıyor.
Peki, bir turisti şehirde fazladan bir gece daha tutmanın formülü nedir?
Cevabı, hemen önümde duran o çok renkli kilimin üzerindeki sofrada gizli.
Sakarya’nın Göçmen Sofrası
Kültür Yolu Festivali kapsamındaki Lezzet Noktaları Projesi, şehirlerin ekonomisini destekleyen önemli bir faktör olarak dikkat çekiyor.
Önümdeki sofraya bakıyorum; geleneksel şeritli bir kilimin üzerinde bakır güğümler, isli tencereler, hasır sepetler ve etrafına dizilmiş onlarca tabak…
Kafkaslardan Balkanlara uzanan bir mutfak ansiklopedisi adeta Sakarya Ovası’na serilmiş.
El açması Boşnak börekleri, taze enginarlar, özenle dizilmiş peynir kalıpları, sütün kaynatılıp tortusunun alınmasıyla yapılan o meşhur dartılı keşkek ve cevizli Çerkez tavuğu…
Bu bereketli topraklara yerleşen Manavlar, Çerkezler, Abhazlar, Boşnaklar bavullarında acılarıyla birlikte, mutfak sırlarını da getirmiş.
TGA Genel Müdür Yardımcısı Dr. Elif Balcı Fisunoğlu, Sakarya’nın mozaik mutfağının şehri, yanından geçilip gidilen bir otoban durağı olmaktan çıkarabilecek güçte olduğunu söylüyor. Mutfağın konaklamayı uzatacak bir gastronomi destinasyonuna dönüşebileceğinden bahsediyor.
Lezzet Sahası Olarak Sakarya Ovası
Her şehrin gastronomi programı için bir seçici danışma kurulu oluşturduklarını söylüyor.
Sakarya’nın gastronomi programında seçici kurulda ev sahibi Şef ve Araştırmacı Vedat Başaran, Araştırma Görevlisi Kübra Sultan Yüzüncüyıl, Şef Buğra Özdemir, Şef Şafak Erten ve gastronomi yazarı Müge Akgün’ün olduğunu söylüyor.
Elif Balcı Fisunoğlu, süreç hakkında bilgi veriyor:
“Biz aslında şehirlerde bir ava çıkıyoruz, lezzet avına… Restoranları geziyoruz, o restoranlardaki yemekleri tadıyoruz. Amacımız bir yemek tarifi hikâyesi anlatmak değil; yerli ya da yabancı bir turistin o ile gittiğinde bulabileceği lezzetleri gösterdiğimiz, dijital platformlarda merak edenlerle buluşturacağımız bir rota oluşturuyoruz.”
Bu titiz çalışma sayesinde, öne çıkamamış bir Boşnak börekçisi veya Abhaz acıkasını dedesinden öğrendiği gibi yapan bir esnaf, aynı zamanda uluslararası lezzet avcılarının da radarına girme olanağı buluyor.
TGA’nın dijital platformları, bu yerel değerleri birer veri olarak dijital haritaya işliyor.
“Gastronomi bir yemek olduğu kadar, bir hikâyenin, bir deneyimin ortaya koyulması,” diyor.
Lüks restoranların tekelinden çıkan bu seçki, her bütçeye hitap eden bir çeşitlilik sunuyor.
“Çok meşhur bir hamburgerci var dediler, listemizde o hamburgerci de aldık.”
Önemli olan, o lezzetin şehrin damak hafızasında bıraktığı iz olduğunu söylüyor.
Sakarya’nın Tescilli Markaları
Geçen yıl yerli turistin seyahate harcadığı tutar 555 milyar lirayı buldu. Büyüyen pastadan Sakarya’nın alacağı pay, tabaktaki zenginlikle doğrudan orantılı.
Şehrin tescilli sembolleri olan Adapazarı Islama Köftesi ve Adapazarı Kabak Tatlısı; Lezzet Noktaları Projesi ile güçlü birer ekonomik değere dönüşüyor.
Elif Balcı Füsunoğlu, oluşturdukları lezzet noktaları ağının önemine vurgu yapıyor.
“Bir şehre ilk kez gidecekseniz, dijital dünyada arama yaparken ‘Kültür Yolu Lezzet Noktası’ amblemi almış bir yere daha güvenerek, daha fazla şans vererek gidersiniz. Bu; farkındalık, güven ve erişilebilirlik sağlıyor.”
Esnafın da bu durumu sahiplendiğini, kendi videolarını çekip “Biz bu ilin lezzet noktasıyız” diyerek içerik ürettiklerini anlatıyor.
Sohbetimiz bitiyor.
Meşhur Köfteci’nin önünden ayrılırken, Sakarya sokaklarına hafif bir akşamüstü serinliği çöküyor. Mavi tabelanın altındaki camdan süzülen sarı ışık, sokağın kaldırımlarına vuruyor.
Kültür Yolu Festivali’nin dokuzuncu durağı, coğrafyasıyla olduğu kadar, tenceresinde kaynayan çeşitliliğiyle büyüyebileceğinin işaretini veriyor.
Sakarya, artık bir yere giderken yanından geçilen şehir olma kimliğine sığmıyor. Sırf isli bakır sahanlardaki hikâyeyi okumak, o çok kültürlü mutfağın tadına varmak için konaklanan yeni bir rota olmaya hazırlanıyor.