Zeynep Aktaş – 180 ülke arasında küresel partner çeşitliliğinde 18. sıraya yerleşerek önemli bir kapsama alanına ulaşan Türkiye, iş bu akışları iç ekonomiye entegre etmeye geldiğinde 132. sıraya geriliyor. Asya ve Avrupa arasındaki romantik köprü retoriğini bir kenara bırakıldığında; bu devasa transit yükü, ekonomiyi tetikleyecek kalıcı bir ekosisteme dönüştürülebilir mi? Amsterdam’da DHL’in 2026 Küresel Bağlantılılık Raporu’nun merkezinde, şirketin sınır ötesi operasyonlarını yürüttüğü o hareketli tesisteyim. Karşımda sarı gövdeli bir DHL Express Avrupa CEO’su Mike Parra kargo uçağı bekliyor. Uçağa doğru ilerleyen forkliftin dikkatle taşıdığı yükler ve uyarı yelekli çalışanların telaşı, Van Gogh Müzesi’nde 40 kadar farklı ülkedeki basın mensubuyla birlikte dinlediğim küresel ticaret verilerinin ete kemiğe bürünmüş halini yansıtıyor.
Dünyanın ticarette nasıl birbirine bağlandığını, özellikle de Türkiye’nin bu karmaşık haritadaki yerini anlamaya çalışıyorum. DHL Küresel Bağlantılılık Raporu 2026’da, Türkiye’nin karşı karşıya kaldığı tablo tam da bu operasyonel yük taşıma ile katma değer yaratma arasındaki uçurumu simgeliyor. Genişlikte zirveyi zorlarken, derinlikte kan kaybediyoruz. Peki, Türkiye’nin mevcut yapısı bu stratejik yükü gerçek bir zenginliğe dönüştürebilecek sinerjiyi oluşturabilir mi?
Köprü olmak artık yetmiyor
Küresel akışların yönünü tahlil ettiğimizde, salt bir coğrafi avantajın artık rekabet için yeterli olmadığını anlıyoruz. Türkiye, genişlik endeksinde (coğrafi erişim) dünyada 18. sırada yer alarak müthiş bir pazar çeşitliliğine sahip olduğunu kanıtlıyor. Özellikle gelen çevrimiçi haber trafiğinde 2., mal ithalatı genişliğinde 4. sırada olmamız, dünyanın dört bir yanıyla temas halinde olduğumuzu gösteriyor. Ancak derinlik endeksinde, yani bu akışların iç ekonomimizin büyüklüğüne oranında 2019’dan bu yana 9 basamak gerileyerek 180 ülke arasında 132. sıraya gerilememiz, kurduğumuz bu ağın büyüme yaratamadığını işaret ediyor.
Salt geçiş güzergahı olmak yerine, kurgulanacak serbest ekosistemler vasıtasıyla ürünlerin Türk işçiliği ve mühendisliğiyle katma değerli hale getirme yollarının aranması kaçınılmaz noktasında. DHL Express CEO’su John Pearson’ın etkinlikte altını çizdiği nokta aslında yaşanan illüzyonu kırıyor: “Küreselleşme, direnmeye devam ediyor ve sadece bu bile ne kadar değerli olduğunun göstergesi. Yoksulluktan iklim değişikliğine kadar dünyanın en büyük sorunları ancak küresel düşünme yoluyla çözülebilir. Ülkelerin ve şirketlerin ulusal sınırların arkasına çekilmediğini gösteriyor.” Pearson’ın belirttiği ayrıntı, akışlar durmadığına dair. Ancak Türkiye, üzerinden geçen bu küresel akışlara sadece vize veren bir gişe memuru refleksinden kurtulup, söz konusu yükü kendi üretim bandına entegre edecek bir strateji kurgulamak zorunda.
Avrupa modeli ile sinerji yaratmak
Derinlik problemini çözmenin yolu, güçlü bir ekosistem inşa etmekten geçiyor. Avrupa›nın dünyanın en küresel bağlantılı bölgesi olması bir tesadüf değil. İç pazarlarındaki kusursuz entegrasyonu, dış pazarlara bir rekabet avantajı olarak sunmaktalar. Türkiye›nin mevcut lojistik ve altyapı omurgası oldukça güçlü; ancak bu yapı, katma değerli üretime bağlanmadığı sürece ortaya bir doku uyuşmazlığı çıkıyor. Brifingde söz alan DHL Express Avrupa CEO’su Mike Parra’nın tespiti tam da ekosistemin mantığını özetliyor: “Avrupa, bu küresel ağda kilit bir rol oynuyor. Dünyanın herhangi bir bölgesine kıyasla en geniş küresel etki alanlarından birini derin ekonomik entegrasyonla birleştiriyor.
Bu benzersiz konum, Avrupalı şirketlerin rekabetçi kalmasını, dayanıklılığını korumasını sağlıyor.” Türkiye’nin ihtiyacı olan da tam olarak bu derin ekonomik entegrasyon. Büyüme hevesiyle kurulan yeni lojistik merkezler veya liman yatırımları, yerli sanayinin teknolojik dönüşümüyle sinerji yaratmadığı sürece 1+1=3 formülü çalışmıyor.
Transit otobandan stratejik kaldıraca
Küresel ticaretin yeni ekseninde, Doğu-Batı arasında bir köprü olma avantajı çok önemi. Ancak tek başına yeterli olmadığı da ortada. Türkiye›nin uluslararası akışlarında Almanya, ABD ve Çin gibi devlerin ilk sıralarda yer alması, elimizde muazzam bir veri ve mal akışı olduğunu ifade ediyor. Mesele, akışın bir kaldıraç olarak kullanıp kullanılmayacağında kilitleniyor. NYU Stern Yönetimin Geleceği Merkezi DHL Küreselleşme Girişimi Direktörü Prof. Steven A. Altman, verilerin ardındaki gerçeği şu sözlerle özetliyor: “Küreselleşmeyi çevreleyen siyaset ve politika, ülkeler arasındaki gerçek akışlardan çok daha değişken… Sağlıklı karar vermek için küresel iş ilişkilerinin gerçekten ne kadar değiştiğini göz önünde bulunduran bir bakış açısı gerekiyor.” Tam da bu noktada sektörün karar alıcılarıyla iş dünyasının gelişmeleri yakından takip etmesinin önemi ortaya çıkıyor.
Yabancı sermayeyi bir depo yatırımından öteye taşıyıp, know-how ve Ar-Ge transferiyle yerel üretime entegre edecek politikalar geliştirmek gerekiyor. Küresel tedarik zincirleri yeniden haritalandırılırken, coğrafyasını bir yetenek havuzu ve yüksek katma değerli bir üretim merkezi ile destekleyemeyen ülkeler, dünyanın en işlek otobanlarında sadece benzin istasyonu işleviyle yetinmemeli. Asıl başarı, köprünün üzerinden geçen tırların sayısıyla övünmekten ziyade, o köprünün ayaklarını ülkenin refahını kalıcı olarak yükseltecek, sarsılmaz bir stratejik merkez üssüne dönüştürmekten geçiyor.