ABD/İsrail’in yaklaşık bir ay önce İran’a yönelik başlattığı savaş analistlerin enerji piyasası verilerini yakından takip etmesine neden oluyor. İran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki geçişleri durdurmasının ardından petrol fiyatları kontrolden çıktı ancak piyasa olası petrol sıkıntısı için bu alana odaklansa da, diğer emtia da Körfez’e sıkışmış durumda.
Helyum
Bazılarına şaşırtıcı gelebilir ancak helyum yalnızca doğum günü kutlamalarındaki balonlarda kullanılan bir madde değil. Çip üretiminden tıbbi görüntüleme cihazları ve uzay teknolojisine kadar her alanda ihtiyaç duyulan bir ürün. Katar dünyadaki helyumun üçte birini arz ediyor ve bu da Hürmüz Boğazı’ndan geçiyor. Ancak savaş başladıktan sonra helyum üretimi durdu. Katar’ın devlete ait doğal gaz şirketi, enerji altyapısına yönelik saldırıların ihracatı iyice sekteye uğratabileceğine dikkat çekti. Helyum aynı zamanda sıvı olarak yalıtımlı konteynerlerde 35-48 gün saklanabildiği için ulaştırmada da hassasiyet gerekiyor.
Bu sürenin ardından moleküller ısınmaya başlayıp kaçtığından, Hürmüz Boğazı’nda sıkışıp kaldıklarında hızlı bir şekilde işlevini yitirebiliyor ve tedarik zincirini bozabiliyorlar.
Helyum, yapay zekada kullanılan yarı iletken dahil çiplerin üretiminde ana madde ve tedariğin daralması teknoloji hisselerini olumsuz etkileyebilir.
Helyum aynı zamanda tıbbi teknolojide MR makinelerinin soğutulmasında kullanılıyor. Uzay endüstrisinde ise roket yakıt depolarının saf hale getirilmesi için gerekli.
Yetkililer, Boğaz tekrar açılsa ve gerilim azalsa bile, ancak sınırlı miktarda sevkiyatın tekrar başlayabileceğini, tedariğin normale dönmesinin aylar, bozulan kapasitenin tamamen eskiye dönmesi için ise yıllar gerekebileceğini belirtiyorlar.
Gübre
Hürmüz Boğazı aynı zamanda dünyanın hemen hemen yarısının gıda tedariği için gerekli suni gübre taşımacılığının da geçiş yeri.
Körfez ülkeleri dünyada ticaret yapılan ürenin yüzde 49’unu karşılıyor; nitrojen zengini bu gübre buğday dahil çeşitli tarım ürünlerinde kullanılıyor. İran’a yönelik savaş başladığından beri ürenin fiyatı yüzde 40 arttı. Bu fiyat artışı kaçınılmaz olarak tüketicilere de yansıyacak.
Fiyat artışı haricinde, suni gübre tedariğindeki kesintiler gıda üretimini de olumsuz etkiliyor. Çiftçilerin suni gübre elde edememesi kaçınılmaz olarak tarımsal verimi de düşürecek. (Kaynak: oilprice.com)