Ortadoğu’da savaşın uzaması yarı iletken sektörünün belli başlı malzemelere erişimini olumsuz etkileyip, yapay zeka için hayati önem taşıyan çip arzına sekte vurabilir.
Savaşın başlamasından beri özellikle de SK Hynix ve Samsung gibi çip üreticilerinin toplam piyasa değerinde 200 milyar dolarlık bir kayıp yaşandı.
SemiAnalysis’ten bellek analisti Ray Wang, “Bölgedeki kaosun uzaması helyum ve bromin gibi malzemelerin tedariğini kesintiye uğratarak, çip üreticilerinin imalat operasyonlarını bozabilir” dedi.
Şimdilik bu etki sınırlı olsa da, savaşın uzaması belli başlı materyallerin teminini zorlaştırabilir.
Peki, Ortadoğu’daki bazı ülkelerin yarı iletken tedarik zincirindeki rolü nedir?
ABD Jeolojik Araştırması’na göre, Katar dünyadaki helyum arzının üçte birinden fazlasını gerçekleştiriyor. Helyum ısı transferi için imalat sürecinde kullanılıyor. Aynı zamanda çipin karmaşık devresinin baskısı için önemli olan litografi gibi alanlarda da gerek duyuluyor. Helyuma alternatif olabilecek eşdeğer bir malzeme yok.
Yarı iletken Endüstri Birliği 2023 yılında, helyum tedariğinin kesintiye uğraması halinde, global yarı iletken imalat sektöründe şoklar yaşanabileceğine dikkat çekmişti.
Sorun yalnızca üretimle de ilgili değil. Bu elementin Ortadoğu dışına taşınması Hürmüz Boğazı’nda geçişin kapatılmasıyla son derece zorlaşabilir.
Analistler, Hürmüz Boğazı’nın uzun süreli kapatılmasının dünyadaki helyum arzının yüzde 25’inden fazlasını piyasadan sileceğine dikkat çekiyorlar.
Katar’da devlete ait QatarEnergy helyumu sıvılaştırılmış doğal gazın yan ürünü olarak üretiyor. QatarEnergy’nin Ras Laffan endüstriyel tesisinin geçen hafta İran’dan gelen bir drone tarafından vurulması üretimi durdurdu.
Katar dünyada belli başlı helyum üreticilerinden. Kanada ve ABD de önemli tedarikçilerinden.
Bromin de yarı iletken imalat sürecinin önemli unsurlarından. Dünyadaki bromin üretiminin yaklaşık üçte ikisi İsrail ve Ürdün’den geliyor.
Ayrıca artan enerji fiyatları da yarı iletken sektörünü olumsuz etkileyebilir. Yarı iletkenlerin kullanıldığı yapay zeka modellerini eğiten ve çalıştıran veri merkezleri çok fazla enerjiye ihtiyaç duyuyor.